|
|
| GAZETELER |
Türkiye'de Gazete ve Gazetecilik
Türkçe ilk gazete 1828'de Kahire'de yayınlanmaya başlayan Vekayi-i Misriye'dir. Günümüz Türkiye sınırlarının içinde çıkmış,
ilk Türkçe gazete ise 1831'de yayınlanan Takvim-i Vekayi'dir. Takvim-i Vekayi, ü. Mahmud'un istegi üzerine çıkarılmıştı ve
devletin resmi sözcülüğünü yapıyordu. Kısa bir sure sonra, Osmanlı İmparatorluğu sınırlan içindeki azınlıkların dillerinde,
örnegin Arapca, Farsca, Rumca, Ermenice, Bulgarca, Fransizca olarak da basıldı. 1840'ta yayınlanmaya baslayan Ceride-i Havadis
de yan resmi bir gazeteydi. Özel girişimce çıkarılan ilk gazete Tercüman-ı Ahva'dır. 1860'ta Şinasi ve Agah Efendi yönetiminde
yayımlandı. Tercüman-ı Ahva'nın yayına başlamasından iki yıl sonra, Osmanlı yonetiminde yenileşmeyi savunan Yeni Osmanlılar
hareketinin önderlerinden Şinasi Tasvir-i Efkar gazetesini çıkardı. Gazetenin yayınını daha sonradan Namik Kemal ve Recaizade
Ekrem sürdürdü. 1867'de Ali Suavi, yonetimi sert bir biçimde eleştiren Muhbir gazetesini yayınladı. Ali Suavi'nin yonetimin
baskısı sonucu Avrupa'ya gitmesinden sonra Muhbir gazetesi Londra'da yayınlanmaya başladi ve yurtdışında Türkçe yayınlanan ilk
gazete oldu. Bu donemde Osmanlı topraklarında yabancı dilde çok sayıda gazete basılıyordu. Aynca yalnız çocuklar için 1869'da
Mumeyyiz adlı bir gazete yayınlanmaya başlamıştı.
ü. Abdülhamid'in baskıcı yonetimi döneminde (1876-1908) basına uygulanan sıkı sansür yüzünden gazetelerin sayısında azalma oldu.
ü. Meşrutiyet'le (1908) birlikte gazetecilik büyuk olçüde canlandı. 1908-09 yıllarında ülkede yayınlanan günlük gazetelerin sayısı
200'ü aştı. Ama Ittihat ve Terakki'nin yönetime el koydugu 1913'ten sonra uyguladığı baskılar yüzünden gazete sayısı yeniden hızla
düştü. Kurtuluş Savaşı öncesi ve savaş döneminde İstanbul'da çikan gazeteler ikiye ayrıldı. Peyam-i Sabah, Alemdar, Istanbul
gazeteleri padişahı desteklerken, Akşam, Vakit, Yeni gün, İleri ise Ankara hukumetinin yanında yer aldı. Mustafa Kemal bu dönemde
ilk olarak Sivas'ta Irade-i Milliye gazetesinin çıkarılmasina ön ayak oldu. Bu gazete daha sonra yayınını Ankara'da Hakimiyet-i
Milliye adiyla sürdürdü.
Cumhuriyet döneminde yeni çıkarılan yarn sira, eski gazetelerin birçoğu da varlığını: surdürdü. 1924'te Yunus Nadi tarafından
kurulan Cumhuriyet gazetesi günümüzde de yayımlamyor ve Cumhuriyet tarihinin en uzun süreden beri yayınlanan gazetesi olma
ozelliğini taşıyor. 1935'te ülkede 38'i günlük olmak üzere 116 gazete basılıyordu. Cumhuriyet doneminde çocuklar için ilk kez
1938'de Çocuk Gazetesi çikarıldı. Ama bu gazete uzun ömürlu olmadı ve beşinci sayıdan sonra kapandı.
1946'da çok partili siyasal yaşama geçişle birlikte basında da bir canlanma görüldü. Ne var ki, Demokrat Parti dönemi (1950-60)
basın için yeni kısıtlamalann getirildiği, gazetecilere sert cezaların uygulandığı yıllar oldu 1960 sonrasında gazeteler gelişen
demokratik yaşamin vazgeçilmez bir öğesi olma yolunda önemli adımlar attı. Ama basın özgürlüğü askeri mudahaleler dönemlerinde
çeşitli kısıntılara uğradı.
1970'lerde gazetecilik alanında önemli teknik gelişmeler görüldü. Ülke çapında yayımlanan birçok gazete renkli ofset basıma
geçti. Renkli, resimli magazin ekleri veren gazeteler yaygınlaştı. Özellikle 1980 sonrasında "boyalı basın" da denen bulvar
gazetelerinin tirajında büyük artışlar görüldü. Gene bu yıllarda Türk basınında tekelleşmeye doğru bir gidiş başladı. Bugün
günlük basının yüzde 85'i üç büyük sermaye grubunun elinde bulunmaktadır. Türkiye'de günlük basının tirajı yaklaşık 3 milyondur.
1989'da Türkiye'de yayımlanan günlük gazetelerden tirajı 100 bini aşanlar şunlardır: Hürriyet, Sabah, Günaydın, Bugün, Milliyet,
Tan, Türkiye, Cumhuriyet, Gazete ve Tercüman. Ayrıca İzmir'de yayımlanan Yeni Asır da 40 binin üzerindeki tirajılyla ülkenin en
büyük yerel gazetesidir.
İlk Türk gazetelerinin yayınlandığı 19. yüzyılda gazetecilik daha çok yazarların, edebiyatçıların, devlet adamlarının sürdürdüğü
bir işti. Gazeteciler bu mesleği bir eğitimden geçerek değil, usta-çırak ilişkisi içinde öğrenirlerdi. Bu durum Cumhuriyet
döneminde de ilk gazetecilik okulunun açıldığı 1948'e kadar sürdü. 1948'de lise düzeyinde açılan ilk özel gazetecilik okulunu
1950'de İstanbul Üniversitesinde kurulan Gazetecilik Enstitüsü izledi. Daha sonra, 1965'te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler
Fakültesi'ne bağlı Basın-Yaym Yüksekokulu kuruldu. Bunlardan başka İzmir, İstanbul ve Ankara'da özel gazetecilik yüksekokulları
da açıldı. Ne var ki, 1971'de özel yüksekokulların devletleştirilmesiyle bu okullar eğitim alanından çekildiler. Bugün İstanbul,
Ankara, Ege ve Marmara üniversitelerine bağlı basın ve yayın yüksekokullarında gazetecilik eğitimi yapılmaktadır.
|
|
| |
|
